Ev arkadaşlarıyla kira ve faturalar nasıl bölüşülür

Yedinci ayda çıkan tartışmaların neredeyse hepsi, birinci ayda bunlardan birinin hiç yüksek sesle söylenmemiş olmasıdır.

• Ortak olan ne. Kira ve sayaçlı faturalar belli. Anlaşmazlık, birinin daha çok kullandığı şeylerde çıkıyor: otopark yeri, ikinci modem, ağırlıklı olarak mutfağı temizleyen temizlikçi.
• Hangi oranda. Eşit hem varsayılan hem de sayaçla gelen her şeyin doğru cevabı. İstisna kira, çünkü odalar eşit değil. Herkesin gösterebileceği bir ölçü — metrekare, ya da balkon kimde — tartışmaya dayanır; “bana adil geldi” diye konulmuş bir sayı dayanmaz.
• Parayı kim çıkarıyor. Ev sahibine bir kişinin hesabından ödeme gidiyor. O kişi “kirayı ödeyen” değildir: her ay geri kalanı ondan alacaklıdır ve alacağı tutar kiranın kendisi değildir.

Üç ev arkadaşı. Kira 24.000 ₺ ve odalar aynı büyüklükte değil, o yüzden metrekareye göre 40 / 35 / 25 bölünüyor — taşınırken konuşulmuş, ki o konuşmanın kolay olduğu tek an odur. İnternet sabit 800 ₺. Elektrik için ayda 1.500 ₺ ayrılmıştı, bu ayın faturası 1.842,30 ₺ geldi.

Bu sayfada hesap makinesi olmasının sebebi internet satırı. 800,00 ₺ üçe tam bölünmüyor. İki kişi 266,67, bir kişi 266,66 ödüyor ve hangisinin hangisi olduğuna telefonu tutan değil sabit bir kural karar veriyor. Üçünü de 266,67 yaparsanız 800,01 ₺ toplarsınız, üçünü de aşağı yuvarlarsanız 799,99 ₺. İkisi de fatura değil.

Kayıt tutan bir ev genelde şöyle tutar: bir kere kurulmuş, *Elektrik — 1.500 ₺, her ay* diyen bir satır. Sonra fatura ocakta 1.842,30, mayısta 960, aralıkta 2.310 gelir ve satır hâlâ 1.500 der.

Aylarca hiçbir şey yanlış görünmez; sorun da bu. Sonunda patlayan şey mutabakattır: biri ortak kaydı gerçek banka hareketleriyle karşılaştırır, arada birkaç bin lira vardır ve bu farkın hangi aydan geldiğini söylemenin yolu yoktur. Kayıt plan konusunda hiç yanılmamıştır. Para konusunda hiç doğru olmamıştır.

Plan ile ödeme iki ayrı olgudur ve ikisi de tutulmaya değer. Ayda 1.500 ₺ gerçekten işe yarar — fatura gelmeden hesapta bulunması gereken tutar odur. 1.842,30 ₺ ise hesaptan çıkan tutar. Yalnız birincisini tutarsanız mutabakat yapamazsınız; yalnız ikincisini tutarsanız kimseyi önceden uyaramazsınız.

Sharefold bugün bunu böyle ayırıyor: tekrar eden bir ödeme beklenen tutarı taşıyor, “ödendi” demek ise gerçekten ödenen tutarı kabul ediyor. Beklenen rakam planda kalıyor ve gerçekleşen tutar onu yeniden yazmıyor; yani bir soğuk aralık sessizce yeni normal hâline gelmiyor, her ay kendi başına cevaplanıyor.

Tam sayı kuruş, kayan nokta yok ve payların toplamı yazdığınız tutarın tam olarak kendisi. Uygulamanın çalıştırdığı kodun sayfaya taşınmış hâli.

1. 1Ev türünde bir Alan açın. Bir Alan tek bir haneyi tutar: üyeleri, para birimi, kayıtları.
2. 2Ev arkadaşlarınızı isimle ekleyin. Bir hesabı bölüşmek için isim yeter — kayıtlar başlamadan önce kimsenin hesabı, e-postası ya da daveti gerekmez. Davet daha sonra bir ismi giriş yapabilen bir üyeye çevirir, ve o kişiyi çoktan içine kattığınız her kayıt onu bekliyor olur.
3. 3Kirayı bir harcama olarak yazın: kim ödedi, kimler paylaşıyor ve nasıl. Bölüşüm eşit, yüzdeli ya da kişi başına tam tutar olabilir.
4. 4Tekrar eden her şey için ayın gününü veren bir kural kurun. Sharefold bunu önümüzdeki aylar için planlı ödemeye çeviriyor, böylece hiçbir şey sürpriz olarak gelmiyor.
5. 5Fatura gerçekten geldiğinde planlı ödemeyi “ödendi” yapın — tutar farklıysa faturadakini yazın. Plan kendi rakamını korur.
6. 6Bakiye ekranı *kim kime borçlu* sorusunu kişi kişi ve para birimi bazında cevaplıyor, gerçekten var olan her borç için hazır bir ödeme öneriyor.
7. 7Biri ödediğinde ödeşmeyi kaydedin. Para Sharefold’un dışında hareket eder — havale, nakit, zaten kullandığınız her ne ise.

Sharefold para taşımaz ve bu, özür dilenen bir eksiklik değil. Kayıt tutan bir araçtır: içindeki bakiye, bir Alan’ın üyelerinin birbirine yazdığı bir nottur — kimsenin kestiği bir fatura ya da kimsenin icra edebileceği bir borç değil.

Bazı evler kişi kişi hiç ödeşmez: ay başında herkes belli bir tutarı ortak kasaya koyar, faturalar oradan çıkar. Sharefold bunu ortak kasa olarak kaydediyor: kim ne koydu, grup ne harcadı ve kalanın ne kadarı hâlâ sizin.

Eşit olmayan katkılar harcamadan sonra da yaşamaya devam ediyor; ortak bir banka hesabındaki kasanın yapamadığı şey tam olarak bu. Payınızdan fazlasını koyduysanız ve kasa boşaldıysa aradaki fark hâlâ sizin alacağınızdır, ve uygulama bunu kimden alacağınızı da söyleyebilir.